• รู้สึกว่าตัวเองมีน้ำลายน้อยลงไปกว่าที่เคยเป็น
• รู้สึกว่าปากตัวเองแห้งมากกว่าเดิม โดยเฉพาะในระหว่างการรับประทานอาหาร
• มีความยากลำบากในการกลืนอาหาร โดยเฉพาะอาหารที่มีลักษณะแห้ง
• มีความต้องการที่จะทำให้ปากชุ่มชื้นมากขึ้น หรือจำเป็นต้องจิบน้ำบ่อยๆ

ถ้าคำตอบของคำถามเหล่านี้ คือ เคย แล้วละก็ คุณก็เป็นผู้หนึ่งที่ได้รับความทุกข์ทรมานจากอาการปากแห้ง

อาการปากแห้งอาจจะเป็นผลมาจาก การรักษาทางการแพทย์อื่นๆ หรือเป็นผลข้างเคียงจากยาบางชนิดก็ได้ และหลายๆครั้งที่พบว่า อาการปากแห้งที่เกิดขึ้นนั้นมีสาเหตุมาจาก ความผิดปกติในการทำงานของต่อมน้ำลาย

น้ำลายนั้นสำคัญไฉน

ทุกท่านคงสงสัยอยู่เหมือนกัน หน้าที่หลักๆของน้ำลายมีดังนี้ครับ

• ช่วยชะล้างเศษอาหาร และคราบจุลินทรีย์ต่างๆออกจากตัวฟัน ซึ่งมีผลทำให้ฟันไม่ผุอีกด้วย

• ช่วยจำกัดการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย ที่อาศัยอยู่ภายในช่องปาก ซึ่งเป็นตัวสำคัญในการทำให้เกิดฟันผุ และการติดเชื้อต่างๆที่อาจเกิดขึ้นได้

• เสริมสร้างแร่ธาตุต่างๆให้กับฟัน ทำให้ช่วยยับยั้งการเกิดฟันผุในระยะเริ่มต้นได้

• เป็นตัวหล่อลื่นให้อาหาร ทำให้สะดวกในการกลืน
• เอนไซม์ที่มีอยู่ในน้ำลายจะช่วยในการย่อยอาหาร
• ช่วยในกระบวนการการรับรส ทำให้รู้สึกว่าอาหารมีรสชาดมากขึ้น
• ทำให้เนื้อเยื่อในช่องปากชุ่มชื้น ซึ่งส่งผลให้การเคี้ยวและการกลืนเป็นไปได้อย่างสะดวก

สาเหตุต่างๆที่พบบ่อยมีดังนี้

• จากผลของยา ยามากมายหลายร้อยชนิดในปัจจุบัน สามารถทำให้เกิดอาการปากแห้งได้ ยากลุ่มหลักๆที่มักทำให้เกิดอาการนี้ ได้แก่ ยาลดความดัน , ยารักษาอาการซึมเศร้า , ยาแก้ปวด , ยาคลายเครียด , ยาขับปัสสาวะ และยาแก้แพ้

• จากการรักษาโรคมะเร็ง การรักษาโรคมะเร็งด้วยวิธีเคมีบำบัด จะทำให้อัตราการไหลของน้ำลาย และส่วนประกอบของน้ำลายเปลี่ยนไปได้ นอกจากนี้การได้รับรังสีเพื่อรักษาโรคมะเร็ง ในบริเวณต่อมน้ำลายหรือใกล้เคียง อาจก่อให้เกิดความเสียหายต่อต่อมน้ำลาย โดยจะเป็นความเสียหายชั่วคราว หรือเป็นแบบถาวรเลยก็ได้

• Sjogren's syndrome  เป็นโรคทางภูมิคุ้มกันโรคหนึ่งที่จะทำให้เกิดอาการปากแห้งและตาแห้งได้
• ภาวะอื่นๆ เช่น ผู้ป่วยที่ได้รับการปลูกถ่ายไขกระดูก , ผู้ที่มีความผิดปกติของต่อมไร้ท่อ , ความเครียด , ความวิตกกังวล , ภาวะซึมเศร้า และการขาดสารอาหาร ทั้งหมดนี้อาจจะทำให้มีอาการปากแห้งได้
• การถูกทำลายของเส้นประสาท กรณีผู้ที่การได้รับแรงกระแทก การผ่าตัดหรืออุบัติเหตุบริเวณศีรษะและคอ บางครั้งอาจจะไปทำอันตรายต่อเส้นประสาทที่มารับความรู้สึกบริเวณช่องปากได้ และถึงแม้ว่าต่อมน้ำลายจะไม่ได้รับอันตรายใดๆเลยก็ตาม มันก็อาจจะมีการทำงานที่ไม่ปกติได้ เนื่องจากปราศจากกระแสประสาทที่จะมากระตุ้น
• โรคอัลไซเมอร์ หรือโรคเกี่ยวกับเส้นโลหิตในสมอง อาจจะทำให้การรับรู้ภายในช่องปากเปลี่ยนแปลงไป ซึ่งจะไปมีผลถึงกระแสประสาทที่จะมากระตุ้นต่อน้ำลายอีกที

• การใช้น้ำลายเทียม จะทำให้เนื้อเยื่อในช่องปากชุ่มชื้น และช่วยหล่อลื่นอีกด้วย
• การอมลูกอม จะไปช่วยกระตุ้นการไหลของน้ำลายได้ แต่ควรจะเป็นลูกอมที่ไม่มีน้ำตาล เพื่อไม่ก่อให้เกิดฟันผุ
• การเปลี่ยนแปลงขนาดการใช้ยาที่ได้รับ เพื่อทำให้อัตราการไหล ของน้ำลายเพิ่มขึ้น
• การใช้ยาบางชนิด ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนของน้ำลาย

ถ้าท่านสงสัยว่าท่านมีอาการปากแห้งอยู่แล้วละก็ ลองปรึกษาทันตแพทย์ หรือไปที่คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยต่างๆดูก็ได้นะครับ

ทพ.ณพงษ์ พัวพรพงษ์